بازار خودرو ایران به نقطه‌ای رسیده است که خرید یک خودروی صفرکیلومتر با بودجه کمتر از یک میلیارد تومان دیگر امکان‌پذیر نیست. افزایش قیمت وانت پراید به حدود ۱.۲ میلیارد تومان، در کنار رشد شدید قیمت محصولات سایپا و قیمت محصولات ایران خودرو، نشان می‌دهد که حتی ارزان‌ترین خودروهای داخلی نیز از محدوده قیمتی خارج شده‌اند که تا همین چند سال پیش برای بخش بزرگی از خانوارها قابل دسترس بود.
پایان دوران خودروهای ارزان‌قیمت
تا چند سال پیش، کوییک و ساینا به‌عنوان ارزان‌ترین محصولات بازار، گزینه‌هایی برای خریدارانی بودند که توانایی پرداخت قیمت خودروهای گران‌تر را نداشتند. حدود پنج سال قبل، امکان خرید این خودروها از کارخانه با بودجه‌ای نزدیک به ۱۰۰ میلیون تومان وجود داشت؛ اما امروز شرایط کاملا تغییر کرده است.
آخرین قیمت کارخانه‌ای اعلام‌شده برای کوییک حدود یک میلیارد و ۱۲ میلیون تومان و برای ساینا S حدود یک میلیارد تومان بوده است. این ارقام مربوط به نرخ‌های چند ماه قبل هستند و در صورت به‌روزرسانی قیمت‌ها از سوی سایپا، احتمال افزایش بیشتر بهای این خودروها وجود دارد. با توجه به روند افزایشی هزینه‌های تولید، قیمت کارخانه‌ای کوییک حتی می‌تواند به محدوده یک میلیارد و ۳۰۰ تا یک میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومان برسد.
وضعیت محصولات ایران خودرو نیز تفاوت چندانی ندارد. رانا پلاس با قیمت کارخانه‌ای یک میلیارد و ۵۳۶ میلیون تومان و سورن پلاس XU7P با قیمت یک میلیارد و ۵۸۰ میلیون تومان، در میان ارزان‌ترین محصولات این خودروساز قرار دارند. به این ترتیب، خرید خودرو از کارخانه نیز به سرمایه‌ای چند میلیاردی یا دست‌کم بیش از یک میلیارد تومان نیاز دارد.
بیشتر بخوانید:قیمت کارخانه محصولات ایران خودرو
از کارخانه تا بازار آزاد؛ فاصله‌ای که بیشتر شد
افزایش قیمت خودرو تنها به نرخ‌های کارخانه محدود نمانده است. در بازار آزاد نیز ارزان‌ترین خودروهای صفر با قیمت‌هایی عرضه می‌شوند که صدها میلیون تومان از نرخ کارخانه بالاتر هستند. فاصله حداقل ۶۰۰ تا ۷۰۰ میلیون تومانی میان قیمت کارخانه و بازار برای ارزان‌ترین خودروهای سایپا، فشار مضاعفی بر خریداران وارد می‌کند؛ به‌خصوص افرادی که امکان شرکت در طرح‌های فروش خودروسازان یا انتظار برای تحویل خودرو را ندارند.
در چنین شرایطی، حتی اگر قیمت کارخانه‌ای یک خودرو حدود یک میلیارد تومان باشد، خریدار برای تهیه همان محصول در بازار آزاد ممکن است به سرمایه‌ای به‌مراتب بیشتر نیاز داشته باشد. این اختلاف قیمت، در کنار محدودیت عرضه و شرایط نامطمئن اقتصادی، خرید خودروی صفر را برای خانوارهای بیشتری دشوار کرده است.
بیشتر بخوانید:با یک میلیارد چه ماشینی بخریم؟
دلار، تورم و تحریم؛ عوامل جهش قیمت خودرو
رشد نرخ ارز یکی از مهم‌ترین عوامل تغییر قیمت خودرو در یک سال گذشته بوده است. افزایش نرخ دلار از حدود ۸۰ هزار تومان به ۲۷۰ هزار تومان، هزینه تامین مواد اولیه، قطعات و تجهیزات مورد نیاز خودروسازان را افزایش داده است. در اقتصادی که بخشی از زنجیره تولید آن به واردات وابسته است، جهش ارزی می‌تواند مستقیما بر هزینه تمام‌شده خودرو اثر بگذارد.
از سوی دیگر، افزایش تورم، تشدید تحریم‌ها و پیامدهای جنگ نیز فضای فعالیت اقتصادی را دشوارتر کرده‌اند. افزایش هزینه‌های تولید و تامین مالی، در کنار نااطمینانی نسبت به آینده بازار، به رشد قیمت‌ها دامن زده است. بر اساس آمارهای دولت، نرخ تورم نیز در این دوره افزایش قابل‌توجهی داشته است.
با این حال، رشد قیمت خودرو به معنای افزایش متناسب توان مالی خانوارها نیست. درآمد بسیاری از خریداران با سرعت افزایش قیمت‌ها بالا نرفته و همین موضوع باعث شده فاصله میان قدرت خرید مردم و قیمت خودرو بیشتر شود.
بیشتر بخوانید:قیمت کارخانه محصولات سایپا
وقتی یک میلیارد تومان هم برای خرید ماشین کافی نیست
پیامد اصلی این روند، کوچک‌تر شدن دایره خریداران خودرو است. در گذشته، افرادی با پس‌انداز محدود و کمی وام و قرض می‌توانستند برای خرید یک خودروی اقتصادی برنامه‌ریزی کنند؛ اما امروز حتی بودجه یک میلیارد تومانی نیز برای خرید خودروی صفر داخلی کفایت نمی‌کند.
خریدارانی که توانایی پرداخت این مبلغ را ندارند، ناچارند به بازار خودروهای کارکرده مراجعه کنند. در این بازار، با بودجه کمتر از یک میلیارد تومان می‌توان سراغ نمونه‌های قدیمی پژو ۲۰۶، پژو ۴۰۵ و پژو پارس با حدود ۲۰ تا ۲۵ سال کارکرد یا پراید و تیبا با حدود ۱۰ تا ۱۵ سال سن رفت
خرید خودروهای بسیار قدیمی نیز بدون هزینه و ریسک نیست. استهلاک بالا، نیاز به تعمیرات پرهزینه و محدودیت‌های مربوط به تردد و سهمیه سوخت، می‌توانند هزینه مالکیت این خودروها را افزایش دهند. بنابراین، صرف پایین بودن قیمت خرید به معنای اقتصادی بودن انتخاب نیست.
بیشتر بخوانید:تحلیل و پیش بینی قیمت خودرو
خودرو از کالای مصرفی به کالایی دور از دسترس تبدیل شد
وقتی ارزان‌ترین خودروی صفر از مرز یک میلیارد تومان عبور می‌کند، مسئله دیگر فقط افزایش قیمت یک محصول نیست؛ بلکه دسترسی خانوارها به یکی از نیازهای مهم زندگی دشوارتر شده است. خودرو برای بسیاری از مردم وسیله رفت‌وآمد، ابزار کسب درآمد یا راهی برای کاهش هزینه و زمان سفر است؛ اما افزایش مداوم قیمت‌ها، خرید آن را به هدفی دور از دسترس تبدیل کرده است.
ادامه این وضعیت می‌تواند تقاضا برای خودروهای کارکرده را افزایش دهد، میانگین سن خودروهای مورد استفاده را بالا ببرد و هزینه نگهداری وسایل نقلیه را بیشتر کند. در نهایت، تا زمانی که تورم و نوسانات ارزی مهار نشوند و عرضه خودرو با شرایط اقتصادی خانوارها تناسب پیدا نکند، بعید است بازار خودروهای ارزان‌قیمت دوباره به شرایط چند سال قبل بازگردد.
124958
